Mükelleflerinin ancak % 2′lik kısmına vergi incelemesi yapılabiliyor
Vergi incelemeleri genel olarak hesap uzmanları, vergi denetmenleri, Maliye müfettişleri ve gelirler kontrolörleri ile bunların yardımcıları tarafından yapılmaktadır. Vergi Usul Kanunu’na istinaden yapılan incelemeler ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak maksadıyla gerçekleştirilmektedir. (VUK. Mad. 134-135)
Kayıtdışılığın önüne geçmek ve vergi iadelerinin doğruluğunu sağlamakta önemli bir faktör olan incelemeler mükellefler nezdinde aynı zamanda eğitim fonksiyonu da görmektedir. Basında ve mali çevrede sık sık dile getirildiği üzere ülkemizde vergi denetimi oranı yüzde 2 seviyelerinde. Diğer bir ifadeyle bir yıl içerisinde mükelleflerin ancak yüzde 2′lik kısmı incelenebilmektedir. O şanslı azınlığa seçilmek için birçok sebep mevcut. Mükellefler; bir konunun genel olarak taranması, sektörel incelemeler, incelenen başka bir şirketten mal alınması veya satılması, ihbar, tek vergi numarası uygulaması çerçevesinde toplanan bilgilerden hareketle yapılan kontroller (elde edilen banka faizleri, gayrimenkul satışları, borsa satışları) beyanname ve ekleri arasındaki tutarsızlıklar, mali idare tarafından fişlenme veya fişlenen firmalardan mal alınması, iade talepleri, matrah azaltıcı düzeltme beyannameleri verilmesi, sürekli ve yüksek oranlı devreden KDV, sürekli zarar beyanı, sektörel ortalamaya göre karlılık oranının düşüklük göstermesi gibi sebeplerle veya tamamen hasbelkader incelemeye alınabilir.(1)
İnceleme, içerisinde bulunan neticesi alınmamış hesap dönemi de (cari dönem) dahil olmak üzere, 5 yıllık tarh zamanaşımı süresi sonuna kadar her zaman yapılabilir.
Vergi incelemesi nerede ve nasıl yapılır?
Vergi incelemesinin esas itibarıyla mükellefin işyerinde yapılması gerekmektedir. Ancak işyerinin müsait olmaması, ölüm, işin terk edilmesi gibi zaruri sebeplerle incelemenin işyerinde yapılması imkansız olursa veya mükellefin talebi doğrultusunda inceleme, denetim elemanının bulunduğu dairede yapılabilir. İncelemeye başlamadan önce mükellefe veya vekiline inceleme konusunun ayrıntılı ve anlaşılır şekilde izah edilmesi gerekmektedir. Öncelikle incelemeye geliş sebebi araştırılır; fakat incelemeye yetkili olanlar tarafından lüzum görüldüğü takdirde inceleme, işletmeye dahil iktisadi kıymetlerin fiili envanterinin yapılmasına ve beyannamelerde gösterilmesi gereken unsurların tetkikine de teşmil edilebilir. İnceleme esnasında denetim elemanına yardımcı olmak ve gerekli bilgi ve belgeleri zamanında ibraz etmekte fayda bulunmaktadır. Vergi incelemelerinin geriye yönelik yapılması, vergi kanunlarının anlaşılmazlığı, idarenin uygulama birliğinin olmaması, vergi oranlarının yüksekliği, mali işlemlerin fazlalığı ve en önemlisi insanların vergi ödeme karşısındaki gönülsüzlüğü, incelemelerde önemli vergi farkları ve bunlara ait cezaların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir. Hatta incelemeler sahte fatura düzenleme veya kullanma, defter belgeleri gizleme (ibraz etmeme) gibi durumlarda hapis cezası talebiyle bile sonuçlanabilmektedir.(2)
Vergi incelemesinin sonuçları:
Mükellefler gıyaben de vergi dairesinde bulunan tarh-işlem dosyası kapsamında da vergi incelemesine tabi tutulabilmektedirler.
Bu yüzden inceleme geçirmek mükellefler için yıkıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Bunu bilen mükelleflerin bu sebeple denetim elemanından kaçtığını, defter belgelerini ibraz etmediklerini görebiliyoruz. Halbuki mükellef bulunamazsa bile eldeki verilere göre gıyaben dosyası üzerinden işlemleri rapora bağlanabilmektedir. Çoğu zaman gıyaben yapılan incelemeler, izahı mümkün ve vergi ziyaı olmayan bazı durumları da cezalandırmakla sonuçlandırılmaktadır. Bundan dolayı böyle bir durumla karşılaşılması halinde denetim elemanı ile hemen irtibata geçilmesinde, talep edilen defter ve belgelerin bir tutanakla tespitinde yarar bulunmaktadır. Unutulmamalı ki incelemede en önemli aşama tutanak aşamasıdır. Ve hassaten inceleme sürecinin bir meslek mensubunun kontrolünde ve desteğiyle götürülmesinde yarar görülmektedir. İnceleme konusu ile ilgili açıklamaların yapılması ve bu açıklamaların tutanakta yer almasını sağlamak gerekmektedir. Tutanak tanzim edileceği zaman tekrar belirtelim muhakkak bir mali müşavire, yani meslek mensubuna danışmak gerekmektedir. Rapor tanzim edildikten sonra da uzlaşmaya girilecekse bir mali müşavirle uzlaşmaya girmek gerekmektedir. Çünkü mükellefler makul bir vergi üzerinde uzlaştıktan sonra vergi dairesinde karşılaştıkları gecikme faizi ve gecikme zammı karşısında tutanağa imza koymaktan kaçmamak gerekmektedir. Tutanaklara şirketlerin de istedikleri ifade ve bilgileri ekleme yetkilerinin bulunduğunu söylemeden geçemeyiz. Ancak ilgililer imzalamaktan çekindikleri takdirde tutanakta bahis konusu edilen olaylar ve hesap durumlarını ihtiva eden defter veya vesikalar, nezdinde inceleme yapılandan alınır ve inceleme neticesinde tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar kesinleşinceye kadar mükellefe geri iade olunmaz. İlgililer her zaman bu tutanakları imzalayarak defter ve vesikaları geri alabilirler. Ancak bu defterin suç delili olmaması gerekmektedir.(3)
Vergi incelemesinde süreç yönetimi:
Vergi incelemesinde süreç yönetimi inceleme öncesi, inceleme aşamasında, inceleme başladığında, tutanak aşamasında olmak üzere çeşitli aşamalarda bu süreçler denetim elemanı ile beraber son derece iyi bir şekilde yürütülmelidir.
İnceleme öncesinde: Sorunlar, sorunların tetkiki, olası tehditler, savunma dayanakları ve belgelenmesi gerekmektedir.
İnceleme başladığında ise; inceleme elemanı ile kim veya kimlerin bu süreçte sorumlu olacağı, inceleme elemanının sorduğu sorulara kimlerin yanıt vereceği, defter ve belgelerin tutanakla mı teslim edildiği, incelemenin yapılacağı yer hakkında karar verilip verilmediği, inceleme elemanı ile yapılacak teknik görüşmelerin nasıl yürütüleceği, şirket yönetimi ile süreci yürütenler bir araya gelip değerlendirme yapıp yapmadıkları, inceleme elemanı ile olan diyaloglarda gerekli özenin gösteriliyor olup olmadığı dikkate alınmalıdır.
Diğer taraftan, tutanak düzenlenmesi aşamasında ise, tutanağın kayıtlara uygun olup olmadığı, açıklamaların tam ve istediğimiz şekilde tutanağa aktarılıp aktarılmadığı, aktarmaların doğru olup olmadığı, tarhiyat öncesi uzlaşma kapsamında bir talebimizin olup olmayacağı, önerilen tarhiyatın tarhiyat öncesi uzlaşma kapsamına girip girmeyeceği irdelenmelidir.(4)
İnceleme sonrası süreç yönetimi ise şöylece özetlenebilir: Vergi inceleme raporu ile ilgili analizlerin yapılıp yapılmadığı, konu ile ilgili yardım alınacak uzmanların tespitinin yapılıp yapılmayacağı, farklı uzman görüşleri alınıp alınmayacağı gibi konular inceleme sonrası süreçte önem taşımaktadır.
Diğer taraftan tarhiyat hakkında uzlaşma tercihi verilecekse bu tercih tarhiyattan önce mi, tarhiyattan sonra mı uzlaşma olacağı değerlendirilmelidir. Hemen belirtilmesinde yarar gördüğümüz önemli bir konu ise şudur: Gerek sahte fatura kullanılması veyahut da sahte fatura tanzimi hususu var ise bu gibi durumlarda uzlaşma söz konusu olamayacaktır.
Tarhiyat için yargıya gidilecekse bu konuda şu çalışmaların yapılmasında yarar bulunmaktadır: Literatür çalışmasının yapılıp yapılmadığı, mukteza ve yargı kararlarının taranıp taranmadığı, duruşma talep edilip edilmeyeceği, duruşma talep edilecek ise şirket ya da mükellefi kim ya da kimlerin duruşmada temsil edeceği konularına önem verilmelidir.
Yargı sonrasında ise; gelen mahkeme kararı üzerine taraflar kararı doğru yorumlayıp, yorumlamadığı, idare kararı doğru uygulayıp uygulamadığı, idarenin bu karar üzerine düzenlediği ihbarnamelerin kontrol edilmesi gibi konulara önem verilmelidir.
Yine taraflar bir araya gelip gidişata göre neler yapıp yapmayacağı gözden geçirilmelidir. Duruma göre tarhiyat ile ilgili ihtiyati tahakkuk, ihtiyati haciz uygulanıp uygulanmadığı, yurtdışı çıkışı yasağı uygulanıp uygulanmadığı, teminat istenip istenmediği, yürütmeyi durdurma kararının talep edilip edilemeyeceği gibi konular enine boyuna masaya yatırılarak müzakere edilmelidir.
(1) Yavuz Ahmet, “Mali Tatil Bitti, Seçimler Yapıldı Vergi Denetimine Hazır Olun.” Zaman Gazetesi, 23.7.2007
(2) VUK. md. 359
(3) VUK. md. 141
(4) “İş Dünyasının 2007 Mali Rehberi” Aralık 2006, PricewaterhouseCoopers,İnfomag Dergisi Eki
Dr. Mustafa Alpaslan / SMMM
Doç. Dr. Mustafa Sakal / DEÜ İİBF Maliye Bölümü
31 Temmuz 2007, Dünya Gazetesi
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın